คุณภาพข้อมูลและความไม่แน่นอนในบัญชีก๊าซเรือนกระจก

ตัวเลขทุกตัวในคาร์บอนฟุตพริ้นท์คือค่าประมาณ เชื้อเพลิงวัดด้วยมิเตอร์ที่คลาดเคลื่อนได้ ไฟฟ้าวัดด้วยใบเสร็จที่มาช้า และทั้งคู่ถูกคูณด้วยค่าการปล่อยที่เป็นค่าเฉลี่ยจากข้อมูลของคนอื่นอีกที ข้อกำหนดในการคำนวณและรายงานคาร์บอนฟุตพริ้นท์ขององค์กร ของ อบก. (2565) ยอมรับความจริงข้อนี้ แต่ไม่ยอมรับการเงียบเกี่ยวกับมัน ข้อ 8 บังคับให้องค์กรประเมินความไม่แน่นอน ภาคผนวก 7 อธิบายว่าความไม่แน่นอนเข้ามาทางไหนและจะคุมให้เล็กได้อย่างไร และภาคผนวก 11 ให้ตัวอย่างการให้คะแนน บทความนี้ไล่ตามเส้นนั้นตั้งแต่นิยามจนถึงรายงาน

#ข้อกำหนดหมายถึงอะไรเมื่อพูดถึงความไม่แน่นอน

ส่วนนิยามอธิบายความไม่แน่นอนว่าเป็นพารามิเตอร์ที่เกี่ยวข้องกับผลการคำนวณเชิงปริมาณ ซึ่งอธิบายถึงการกระจายตัวเชิงปริมาณของค่า และแนวโน้มสาเหตุการกระจายตัวเชิงคุณภาพที่ส่งผลต่อค่าที่คำนวณได้ (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 12) ข้อ 8.3 แปลงนิยามนั้นเป็นหน้าที่ องค์กรต้องประเมินความไม่แน่นอนที่เกี่ยวข้องกับแนวทางการคำนวณ ได้แก่ ข้อมูลและแบบจำลองที่ใช้ และประเมินความไม่แน่นอนของบัญชีรายการ เมื่อประมาณการเชิงปริมาณไม่ได้หรือไม่คุ้มค่าด้านต้นทุน ต้องอธิบายเหตุผลและประเมินเชิงคุณภาพแทน โดยอาจนำระเบียบวิธีในภาคผนวก 11 มาใช้ (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 29)

ภาคผนวก 7 เพิ่มโครงสร้างให้ องค์กรควรกำหนดเกณฑ์ความไม่แน่นอนเฉพาะสำหรับปริมาณการปล่อยขั้นสุดท้าย ประเมินความไม่แน่นอนที่ระดับประเภทของการปล่อย และรู้จักแหล่งของความไม่แน่นอน 3 แบบ คือ จากค่าพารามิเตอร์ เช่น ค่าการปล่อยและข้อมูลกิจกรรม จากเงื่อนไขสถานการณ์ เช่น ช่วงการใช้งานหรือช่วงหมดอายุ และจากแบบจำลอง (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 74)

#ความไม่แน่นอนเข้ามาทางไหน: ชนิดข้อมูลและระดับการตรวจวัด

ภาคผนวก 7 ระบุชนิดของข้อมูลที่ระเบียบวิธีการหาปริมาณใช้ ได้แก่ ข้อมูลกิจกรรม เช่น มวล ปริมาณ พลังงาน หรือมูลค่าทางการเงิน ค่าความร้อน ค่าการปล่อยต่อหน่วยกิจกรรม ข้อมูลองค์ประกอบ เช่น องค์ประกอบคาร์บอน ค่าแฟกเตอร์ออกซิเดชัน ค่าแฟกเตอร์แปลงหน่วย อัตราการปล่อยต่อคาบเวลา และมูลค่าทางการเงินของผลิตภัณฑ์ วัสดุ หรือบริการ ข้อมูลเป็นปฐมภูมิหรือทุติยภูมิขึ้นอยู่กับว่าใครเก็บจากต้นกำเนิด และเป็นข้อมูลเฉพาะแหล่งหรือไม่เฉพาะแหล่งขึ้นอยู่กับว่าเก็บจากแหล่งปล่อยหรือดูดกลับต้นกำเนิดหรือไม่ (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 67)

การเลือกระหว่างชนิดข้อมูลเหล่านั้นคือสิ่งที่เอกสารเรียกว่าระดับความถูกต้องของข้อมูล หรือ tier และกรอบข้อความที่ 1 ทำให้ช่วงของมันเป็นรูปธรรมด้วยตัวอย่างการเผาไหม้เชื้อเพลิง ระดับแบบง่ายเก็บปริมาณเชื้อเพลิงรายปีจากใบเสร็จค่าใช้จ่าย แล้วคูณด้วยค่าการปล่อยที่กำหนดตาม IPCC โดยไม่พิจารณาคาร์บอนที่ไม่เกิดการเผาไหม้หรือก๊าซชนิดอื่น เช่น มีเทน ระดับแบบซับซ้อนตรวจติดตามการไหลของก๊าซธรรมชาติอย่างต่อเนื่องด้วยอุปกรณ์วัดอุณหภูมิและความดัน มีความไม่แน่นอนของข้อมูลโดยรวมน้อยกว่าร้อยละ 1.5 หาค่าการปล่อยด้วย gas chromatograph ที่เก็บตัวอย่าง 4 ถึง 8 ตัวอย่างต่อชั่วโมงตาม ISO 10715 สอบเทียบตัวเองรายวันและตรวจสอบการสอบเทียบรายเดือนด้วยก๊าซมาตรฐานที่ได้รับการรับรองตาม ISO 17025 และตรวจสอบความใช้ได้ประจำปีตาม ISO 10723 โดยห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรอง ISO 17025 (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 68) องค์กรน้อยรายที่ต้องใช้ระดับซับซ้อน ประเด็นของตัวอย่างคือระดับที่เลือกเป็นตัวกำหนดความไม่แน่นอน และการเลือกนั้นต้องจัดทำเป็นเอกสาร

#มาตรการควบคุมที่กดความไม่แน่นอนให้ต่ำ

#จัดทำเอกสารเส้นทางการไหลของข้อมูล

องค์กรควรจัดทำและรักษาขั้นตอนดำเนินงานที่เป็นลายลักษณ์อักษรสำหรับการถ่ายโอนข้อมูล ครอบคลุม 5 สาระสำคัญ คือ การชี้บ่งแหล่งข้อมูลปฐมภูมิ การถ่ายโอนของข้อมูลแต่ละขั้นจากข้อมูลปฐมภูมิไปจนถึงการปล่อยรายปี ที่แสดงลำดับขั้นและปฏิสัมพันธ์ระหว่างกิจกรรม การดำเนินขั้นตอนเฉพาะในแต่ละขั้น ได้แก่ สูตรและข้อมูลที่ใช้ กระบวนการประมวลผลและระบบจัดเก็บข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ที่เกี่ยวข้อง รวมถึงการป้อนข้อมูลโดยผู้ปฏิบัติงาน และวิธีบันทึกผลผลิตของแต่ละขั้น (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 69-70) ข้อผิดพลาดในบัญชีส่วนใหญ่เกิดระหว่างระบบ ไม่ใช่ภายในระบบ และแผนผังนี้คือจุดแรกที่ผู้ทวนสอบจะดู

#การสุ่มตัวอย่าง ห้องปฏิบัติการ และการสอบเทียบ

เมื่อข้อมูลเฉพาะแหล่งมาจากการวิเคราะห์ การสุ่มตัวอย่างและการวิเคราะห์ควรใช้วิธีที่อยู่บนพื้นฐานของมาตรฐานสากลหรือมาตรฐานระดับประเทศ และควรใช้ผลเฉพาะกับชุดเชื้อเพลิงหรือวัสดุที่ตัวอย่างนั้นเป็นตัวแทน ตัวอย่างที่ให้คือโรงงานปูนซีเมนต์ที่เก็บตัวอย่างหินปูนในเดือนที่กำหนด วิเคราะห์องค์ประกอบแคลเซียมออกไซด์ และใช้ค่าเฉลี่ยของผลวิเคราะห์คำนวณการปล่อยจากปฏิกิริยาแคลซิเนชันของเดือนนั้น (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 70) แผนการสุ่มตัวอย่างที่เป็นลายลักษณ์อักษรควรระบุความรับผิดชอบ ตำแหน่งที่ตั้ง ความถี่และปริมาณ วิธีจัดเก็บและขนส่งตัวอย่าง และควรปรับแผนหากพบว่าวัสดุไม่เป็นเนื้อเดียวกัน (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 71) ห้องปฏิบัติการควรใช้วิธีวิเคราะห์ที่ถูกต้องและได้รับการรับรองระบบงาน หรือมิเช่นนั้นต้องแสดงได้ว่ามีความเชี่ยวชาญเฉพาะทาง และเครื่องมือวัดควรได้รับการสอบเทียบอย่างน้อยตามความถี่ขั้นต่ำที่ผู้ผลิตกำหนด เพื่อให้ผลอยู่ในช่วงความไม่แน่นอนที่ยอมรับได้ (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 71)

#ข้อมูลที่ขาดหาย และข้อมูลแบบไม่เฉพาะแหล่ง

ข้อมูลที่หายไปควรเติมด้วยระเบียบวิธีประมาณค่าที่เหมาะสม เพื่อให้ได้ค่าตัวแทนตามหลักอนุรักษ์นิยมในช่วงเวลาหรือพารามิเตอร์ที่หาย และแนวปฏิบัติที่ดีคือมีระเบียบวิธีประมาณค่าที่เป็นลายลักษณ์อักษร (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 71) เมื่อไม่ได้เก็บข้อมูลเฉพาะแหล่ง หรือสำหรับกระบวนการที่มีความสำคัญรองลงมา องค์กรอาจใช้ข้อมูลปฐมภูมิที่คิดจากค่าเฉลี่ยของโลกหรือภูมิภาคซึ่งเก็บโดยองค์กรสากลหรือระดับภูมิภาคและผ่านการทวนสอบโดยหน่วยงานอิสระ หรือข้อมูลทุติยภูมิ เช่น ค่าการปล่อยโดยปริยายจากวรรณกรรม และในทุกกรณีควรบันทึกค่าตัวเลขและแหล่งที่มาของแฟกเตอร์ทุกตัวที่ใช้ ทั้งค่าการปล่อย ค่าแฟกเตอร์ออกซิเดชัน และค่า GWP พร้อมเหตุผลที่เลือกใช้ (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 72)

#การจัดการสารสนเทศในฐานะระบบคุณภาพ

ข้อ 8.1 กำหนดให้มีระเบียบปฏิบัติการจัดการสารสนเทศก๊าซเรือนกระจกที่เป็นเอกสาร เพื่อให้สอดคล้องกับแนวทางการประเมินและการนำบัญชีไปใช้งาน จัดให้มีการตรวจสอบเป็นประจำว่าข้อมูลแม่นยำและครบถ้วน ระบุข้อผิดพลาดและสิ่งที่ถูกละเว้น และบันทึกการจัดการสารสนเทศอย่างเป็นระบบ (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 27) ขั้นตอนที่จัดทำเป็นเอกสารต้องครอบคลุมอำนาจหน้าที่ของผู้เกี่ยวข้อง การฝึกอบรม การทบทวนขอบเขตและแหล่งปล่อยหรือดูดกลับ การคัดเลือกและทบทวนวิธีคำนวณและข้อมูล ความสอดคล้องในทุกหน่วยธุรกิจ การใช้ บำรุงรักษา และสอบเทียบเครื่องมือวัด ระบบจัดเก็บข้อมูลที่เที่ยงตรง การตรวจสอบความแม่นยำตามปกติ การตรวจประเมินภายในและทบทวนทางเทคนิคตามช่วงเวลา และการทบทวนโอกาสในการปรับปรุง (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 28)

ภาคผนวก 7 ระบุบันทึกที่แนวปฏิบัติที่ดีจัดเก็บไว้ ได้แก่ ข้อมูลกิจกรรม รายการค่าโดยปริยายทั้งหมดที่ใช้ ผลการสุ่มตัวอย่างและวิเคราะห์ครบชุด เอกสารการเปลี่ยนแปลงแนวทางที่สำคัญ ผลการสอบเทียบและซ่อมบำรุงเครื่องมือ เหตุผลของการเลือกแนวทาง การประเมินความไม่แน่นอนพร้อมข้อมูลที่ใช้ คำอธิบายทางเทคนิคของระบบตรวจวัดแบบต่อเนื่อง และข้อมูลดิบ สมุดบันทึก ข้อมูลการหยุดทำงาน และบันทึกงานบริการของระบบนั้น หากกฎหมายกำหนดให้ต้องรายงาน แนวปฏิบัติโดยปกติจะเก็บสารสนเทศเหล่านี้ไว้ 10 ปี (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 71-72)

#การให้คะแนนคุณภาพข้อมูล: ตัวอย่างในภาคผนวก 11

ภาคผนวก 11 แสดงวิธีหนึ่งที่ทำให้การประเมินเป็นเชิงปริมาณ บริษัท A มีแหล่งปล่อย 3 รายการ คือ น้ำมันเตาที่เก็บข้อมูลอย่างต่อเนื่องและใช้ค่าจากผู้จำหน่าย ไฟฟ้าจากใบเสร็จและใช้ค่าจากฐานข้อมูลไทย และน้ำมันเบนซินจากการเดินทางของพนักงานที่ประมาณค่าและใช้ค่าจาก IPCC ลักษณะการเก็บข้อมูลให้ 6 คะแนนสำหรับการเก็บต่อเนื่องด้วยระบบอัตโนมัติ 3 คะแนนสำหรับมิเตอร์และใบเสร็จ และ 1 คะแนนสำหรับการประมาณค่า ส่วนค่าการปล่อยให้ 4 คะแนนสำหรับค่าจากการวัด 3 คะแนนสำหรับค่าจากผู้ผลิตหรือระดับประเทศ 2 คะแนนสำหรับระดับภูมิภาค และ 1 คะแนนสำหรับระดับสากล คะแนนสองด้านนำมาคูณกันแล้วจัดระดับ 1 ถึง 6 คือความไม่แน่นอนสูง คุณภาพไม่ดี 7 ถึง 12 ความไม่แน่นอนเล็กน้อย คุณภาพปานกลาง 13 ถึง 18 ความไม่แน่นอนต่ำ คุณภาพดี และ 19 ถึง 24 ความไม่แน่นอนต่ำ คุณภาพดีเยี่ยม (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 79)

ผลของตัวอย่างน่าสนใจ น้ำมันเตาได้ 6 คูณ 3 เท่ากับ 18 อยู่ระดับ 3 ไฟฟ้าได้ 3 คูณ 2 เท่ากับ 6 และน้ำมันเบนซินได้ 1 คูณ 1 เท่ากับ 1 ทั้งสองอยู่ระดับ 1 เอกสารระบุว่าองค์กรนำระดับเหล่านี้ไปใช้วางแผนการจัดการความไม่แน่นอนสำหรับการประเมินครั้งต่อไปได้ (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 80) บทเรียนคือค่าไฟฟ้า ซึ่งองค์กรส่วนใหญ่ถือว่าเป็นตัวเลขที่เชื่อถือได้ที่สุด กลับอยู่ระดับต่ำสุดในตัวอย่างเพราะค่าการปล่อยที่จับคู่กับมัน การปรับปรุงที่เร็วที่สุดจึงมักอยู่ที่ค่าการปล่อย ไม่ใช่ที่มิเตอร์

#รายงานต้องมีอะไร

ข้อมูลที่จำเป็นของรายงานก๊าซเรือนกระจกรวมถึงคำอธิบายผลกระทบของความไม่แน่นอนต่อความถูกต้องของการปล่อยและดูดกลับแยกตามประเภทแหล่งปล่อย และคำอธิบายกับผลการประเมินความไม่แน่นอนของข้อมูล (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 32) โครงสร้างรายงานที่เสนอแนะในภาคผนวก 15 ให้เรื่องนี้มีหัวข้อของตัวเองในข้อ 3.5 การจัดการความไม่แน่นอน ได้แก่ การประเมินและอธิบายความไม่แน่นอนที่เกิดขึ้น และแนวทางการจัดการที่อาจเกิดในขั้นตอนเก็บข้อมูล วิธีคำนวณ การตั้งสมมติฐาน และค่าการปล่อยที่เลือกใช้ (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 88)

#CarbonBiz ช่วยเรื่องนี้อย่างไร

สองแกนของคะแนนตามภาคผนวก 11 ตรงกับฟิลด์ที่แอปเก็บอยู่แล้ว แต่ละกิจกรรมติดป้ายว่าวัดจริง คำนวณ หรือประมาณ และระบุวิธีคำนวณ ซึ่งคือแกนลักษณะการเก็บข้อมูล ค่าการปล่อยแต่ละตัวมีแหล่งที่มา เวอร์ชันมาตรฐาน และเวอร์ชัน GWP และค่า Tier 2 กับ Tier 3 ที่กำหนดเองต้องระบุเหตุผลกับ URL แหล่งที่มา ซึ่งคือแกนค่าการปล่อย และเป็นบันทึกที่ภาคผนวก 7 ต้องการเมื่อใช้ข้อมูลแบบไม่เฉพาะแหล่ง โมดูลแหล่งปล่อยพิเศษเก็บค่าที่กรอกดิบของแต่ละการคำนวณเพื่อให้คำนวณซ้ำได้ และการแก้ไขถูกบันทึกลงบันทึกตรวจสอบพร้อมค่าก่อนและหลัง ส่วนการประเมินความไม่แน่นอนเอง และคำอธิบายที่รายงานต้องการ ยังเป็นงานขององค์กร