กระบวนการทวนสอบคาร์บอนฟุตพริ้นท์ขององค์กร

การทวนสอบคือขั้นตอนที่เปลี่ยนคาร์บอนฟุตพริ้นท์ขององค์กรจากการคำนวณภายในให้เป็นคำกล่าวอ้างที่ผู้อื่นพึ่งพาได้ ในประเทศไทย กระบวนการนี้อธิบายไว้ใน แนวทางการทวนสอบคาร์บอนฟุตพริ้นท์ขององค์กร ของ อบก. พิมพ์ครั้งที่ 2 มกราคม 2560 บทความนี้เดินตามโครงสร้างของแนวทางฉบับนั้น เพื่อให้องค์กรที่กำลังเตรียมรับการทวนสอบครั้งแรกรู้ว่าจะพบอะไร เลขหน้าที่อ้างเป็นเลขหน้าที่พิมพ์ในเอกสาร

#หลักการ 4 ข้อ

แนวทางเริ่มจากหลักการ 5 ประการของกรอบการประเมิน (ความตรงประเด็น ความสมบูรณ์ ความไม่ขัดแย้งกัน ความถูกต้อง และความโปร่งใส) แล้วระบุหลักการ 4 ข้อที่การทวนสอบต้องยึดถือเพื่อให้ได้ผลที่น่าเชื่อถือ (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 18)

• ความเป็นอิสระ: กิจกรรมการทวนสอบต้องคงความเป็นอิสระจากอคติ ไม่มีข้อขัดแย้งระหว่างผลประโยชน์ส่วนตัวและส่วนรวม และสิ่งที่ตรวจพบกับบทสรุปต้องอยู่บนพื้นฐานของข้อเท็จจริงตามหลักฐาน (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 18)
• การดำเนินการอย่างมีจรรยาบรรณ: กระบวนการต้องแสดงความซื่อสัตย์สุจริต การรักษาความลับทางวิชาชีพ และวิจารณญาณที่เป็นอิสระจากการครอบงำใด ๆ (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 19)
• การเสนอผลตามข้อเท็จจริง: สิ่งที่ตรวจพบ บทสรุป และรายงาน ต้องถูกต้องตามข้อเท็จจริง และรายงานอุปสรรคสำคัญที่พบ ข้อบกพร่องที่ยังไม่ได้แก้ไข และข้อคิดเห็นที่ต่างกันระหว่างผู้ทวนสอบ ผู้รับผิดชอบข้อมูล และผู้ใช้บริการ (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 19)
• การดำเนินงานอย่างมืออาชีพ: ต้องเอาใจใส่และพิจารณาตัดสินอย่างมืออาชีพ โดยให้ความสำคัญต่อเป้าหมายและความเชื่อมั่นของผู้ใช้บริการและกลุ่มเป้าหมาย และมีทักษะกับความชำนาญที่จำเป็น (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 19)

#ใครเป็นผู้ทวนสอบ

คณะผู้ทวนสอบควรประกอบด้วยหัวหน้าคณะและสัดส่วนของสมาชิกที่เป็นผู้ทวนสอบและ/หรือผู้เชี่ยวชาญอิสระที่เหมาะสมกับขอบข่ายที่ตกลง โดยมีสมาชิกอย่างน้อย 1 คนที่มีความรู้อย่างละเอียดจากประสบการณ์ทำงานในแต่ละเรื่องตามรายการที่กำหนด (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 19) รายการนั้นรวมถึงเงื่อนไขทางกฎหมายของงานทวนสอบ หลักการของมาตรฐานระหว่างประเทศและแนวทางการประเมินของ อบก. ข้อกำหนดการรับรองระบบงานที่เกี่ยวกับบทบาทผู้ทวนสอบ กระบวนการที่ก่อให้เกิดการปล่อยและเทคนิคการคำนวณ ติดตาม และรายงาน ระบบทางชีววิทยาที่ส่งผลต่อการดูดกลับ วิธีการที่หน่วยงานขึ้นทะเบียนและรับรองใช้ การกำหนดขอบเขต การตรวจประเมินข้อมูลและวิธีสุ่มตรวจ รวมถึงระดับการรับรอง ความมีสาระสำคัญ และแผนการทวนสอบ และวิธีการประเมินความเสี่ยง (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 20-21)

ผู้ทวนสอบแต่ละคนต้องเป็นบุคลากรที่ได้รับมอบหมายจากหน่วยงานทวนสอบที่ขึ้นทะเบียนและได้รับการรับรองโดย อบก. มีความชำนาญและความเป็นมืออาชีพ เป็นอิสระจากการครอบงำ ไม่มีความเสี่ยงที่จะเกิดข้อขัดแย้งทางผลประโยชน์กับผู้รับผิดชอบข้อมูลและกลุ่มเป้าหมาย มีจรรยาบรรณ และสรุปกับรายงานผลอย่างถูกต้องตามข้อเท็จจริง (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 21) หากคณะขาดองค์ความรู้ที่จำเป็น สามารถใช้ผู้เชี่ยวชาญอิสระจากภายนอกร่วมสนับสนุนภายใต้การกำกับดูแลของหัวหน้าคณะ โดยต้องประเมินความเชี่ยวชาญ ความเกี่ยวข้อง และความเป็นอิสระของผู้เชี่ยวชาญนั้น (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 22-23)

#การตกลงเงื่อนไข: ระดับการรับรอง วัตถุประสงค์ เกณฑ์ ขอบเขต สาระสำคัญ

ก่อนเริ่ม ผู้ทวนสอบและผู้ใช้บริการต้องเห็นชอบร่วมกันในหลายประเด็น (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 23) ประเด็นแรกคือระดับของการรับรอง แนวทางระบุชัดว่าการรับรองแบบสมบูรณ์ให้ไม่ได้ เพราะปัจจัยเรื่องการใช้ดุลยพินิจ การใช้การทดสอบ ข้อจำกัดของการควบคุมที่มีมาแต่ต้น และลักษณะเชิงคุณภาพของหลักฐานบางอย่าง ผู้ทวนสอบจึงประเมินจากหลักฐานที่รวบรวมได้และให้ถ้อยแถลงในระดับใดระดับหนึ่งจากสองระดับ (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 23) การรับรองแบบสมเหตุสมผลให้ได้เมื่อเป็นไปตามเงื่อนไขสาระสำคัญตามหลักเกณฑ์การขึ้นทะเบียนของ อบก. และแม้เช่นนั้นก็ไม่ใช่การรับรองแบบสมบูรณ์ ส่วนแบบจำกัดให้ความสำคัญน้อยกว่ากับรายละเอียดในการทดสอบข้อมูล และผู้ทวนสอบต้องไม่ชี้นำให้กลุ่มเป้าหมายเข้าใจผิดว่าเป็นแบบสมเหตุสมผล (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 24) ส่วนนิยามเสริมว่าทั้งสองระดับต่างกันในถ้อยคำของถ้อยแถลงการทวนสอบ (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 16)

วัตถุประสงค์ที่ผู้ทวนสอบควรพิจารณา ได้แก่ ความสอดคล้องกับแนวทางการประเมินและหลักเกณฑ์การขึ้นทะเบียน บัญชีรายการปล่อยและดูดกลับขององค์กร บัญชีที่เปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญจากการรายงานครั้งก่อน และการควบคุมการดำเนินงานที่เกี่ยวกับก๊าซเรือนกระจกขององค์กร (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 24) เกณฑ์ต้องสอดคล้องกับหลักเกณฑ์การขึ้นทะเบียนและรับรอง ข้อกำหนดในแนวทางการประเมิน หรือเกณฑ์ของโครงการรายงานภาคสมัครใจอื่น (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 25) ขอบเขตต้องครอบคลุมขอบเขตขององค์กรทั้งด้านกฎหมาย การเงิน การปฏิบัติงาน และภูมิศาสตร์ โครงสร้างพื้นฐานทางกายภาพ กิจกรรม เทคโนโลยี และกระบวนการ แหล่งปล่อย ดูดกลับ และกักเก็บที่นับรวม ชนิดของก๊าซที่นับรวม และช่วงเวลา (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 25)

สาระสำคัญมีตัวเลขกำกับ อบก. กำหนดระดับความมีสาระสำคัญในการรับรองคาร์บอนฟุตพริ้นท์ขององค์กร ทั้งแบบจำกัดและแบบสมเหตุสมผล เท่ากับร้อยละ 5 ของข้อมูลการปล่อยโดยรวมระดับองค์กร โดยการรับรองแบบสมเหตุสมผลจะตรวจสอบและทบทวนข้อมูลเข้มงวดกว่า (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 26) แนวทางนิยามความมีสาระสำคัญว่าเป็นข้อผิดพลาด การละเว้น หรือการบิดเบือนที่ส่งผลต่อการแสดงปริมาณและสืบเนื่องไปสู่การตัดสินใจของกลุ่มเป้าหมาย และระบุว่าหลักการนี้ใช้ในการวางรูปแบบการทวนสอบและแผนการเก็บตัวอย่าง (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 16) ต้องพิจารณาทั้งเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ และข้อผิดพลาดเล็ก ๆ หลายรายการเมื่อรวมกันอาจเกินเกณฑ์ได้ (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 26-27)

#กระบวนการทวนสอบ

กระบวนการเริ่มจากการทบทวน ซึ่งผู้ทวนสอบประเมินลักษณะ ขนาด และความซับซ้อนของงาน ความน่าเชื่อถือและความสมบูรณ์ของข้อมูลและการแสดงปริมาณ และคุณสมบัติของผู้รับผิดชอบข้อมูล และต้องไม่ดำเนินการต่อหากข้อมูลที่ได้รับไม่เพียงพอ (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 27-28) ผู้ทวนสอบต้องประเมินสาเหตุและความรุนแรงของข้อผิดพลาด การละเว้น และการนำเสนอที่คลาดเคลื่อนที่อาจเกิดขึ้น ในรูปของความเสี่ยง 3 แบบ คือ ความเสี่ยงโดยธรรมชาติจากข้อมูลเอง ความเสี่ยงจากการที่องค์กรไม่ได้ควบคุม และความเสี่ยงที่ผู้ทวนสอบตรวจไม่พบความคลาดเคลื่อนที่ไม่ได้รับการแก้ไข (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 28)

แผนการทวนสอบที่เป็นเอกสารต้องระบุอย่างน้อยระดับการรับรอง วัตถุประสงค์ เกณฑ์ ขอบเขต สาระสำคัญ และกิจกรรมกับกำหนดการ ปรับเปลี่ยนได้เมื่อมีเหตุจำเป็น และต้องแจ้งให้ผู้ใช้บริการและผู้รับผิดชอบข้อมูลทราบ (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 28-29) ขอบเขตของการวางแผนขึ้นกับขนาดและความซับซ้อนขององค์กร ประสบการณ์และองค์ความรู้ของคณะเกี่ยวกับองค์กร และความซับซ้อนของการทวนสอบ (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 29)

การสุ่มตัวอย่างอิงความเสี่ยง ผู้ทวนสอบต้องจัดทำแผนการสุ่มตัวอย่างที่พิจารณาระดับการรับรองที่ตกลง ขอบเขต เกณฑ์ จำนวนและประเภทของหลักฐาน วิธีกำหนดตัวอย่างที่เป็นตัวแทน และความเสี่ยงของข้อผิดพลาด และต้องพร้อมปรับเมื่อพบข้อมูลใหม่ (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 36) เนื่องจากโดยปกติเข้าถึงข้อมูลทั้งหมดไม่ได้ แนวทางจึงแนะนำให้บ่งชี้ความเสี่ยงหลักที่รายงาน ทำความเข้าใจระบบควบคุมที่มีอยู่ หาส่วนที่ความเสี่ยงยังไม่ถูกควบคุม แล้วมุ่งแผนการสุ่มไปที่ส่วนนั้น (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 37) ตัวอย่างความเสี่ยง ได้แก่ ความไม่ครบถ้วน เช่น ไม่รายงานแหล่งปล่อยสำคัญหรือกำหนดขอบเขตผิด ความไม่ถูกต้อง เช่น นับข้อมูลซ้ำ ถ่ายโอนข้อมูลผิด หรือเลือกค่าการปล่อยที่ไม่เหมาะสม ความขัดแย้ง เช่น เปลี่ยนวิธีคำนวณจากปีก่อนโดยไม่บันทึก และจุดอ่อนในการควบคุมข้อมูล เช่น การตรวจสอบการถ่ายโอนจากข้อมูลดิบไปตารางคำนวณไม่เพียงพอ ไม่มีการทบทวนภายใน และเครื่องมือวัดไม่ได้สอบเทียบ (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 38)

จากนั้นผู้ทวนสอบประเมินระบบข้อมูลสารสนเทศและการควบคุมขององค์กร โดยดูการคัดเลือกและจัดการข้อมูล กระบวนการเก็บรวบรวม ประมวลผล รวบรวม และรายงาน ระบบที่ทำให้ข้อมูลแม่นยำ การออกแบบและดูแลระบบข้อมูล และผลการประเมินครั้งก่อน (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 39-40)

#ถ้อยแถลงการทวนสอบ

เมื่อการทวนสอบสิ้นสุด ผู้ทวนสอบต้องจัดทำถ้อยแถลงการทวนสอบให้ผู้รับผิดชอบข้อมูล ถ้อยแถลงต้องระบุกลุ่มเป้าหมายที่ใช้ข้อมูล ชี้แจงระดับของการรับรอง อธิบายวัตถุประสงค์ ขอบเขต หรือเกณฑ์ อธิบายประเภทข้อมูลที่ใช้สนับสนุนการแสดงปริมาณว่ามาจากการคำนวณโดยทฤษฎี การประมาณการ หรือข้อมูลที่จดบันทึก ใช้ร่วมกับการแสดงปริมาณของผู้รับผิดชอบข้อมูล และรวมข้อสรุปของผู้ทวนสอบพร้อมข้อจำกัดและข้อยกเว้น (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 57-58) แนวทางแนะนำรูปแบบเดียวกัน ซึ่งรวมถึงชื่อและข้อมูลติดต่อของผู้รับผิดชอบข้อมูลหรือผู้ใช้บริการ และถ้อยแถลงว่าได้ดำเนินการทวนสอบสอดคล้องกับแนวทางการประเมินของ อบก. (แนวทางการทวนสอบฯ อบก. 2560 หน้า 58)

#องค์กรควรทำอะไร

ข้อกำหนดทั่วไปเพิ่มมุมของฝั่งองค์กร องค์กรที่ตัดสินใจรับการทวนสอบควรจัดเตรียมแผนการทวนสอบตามแนวทางของ อบก. และกำหนดระดับการรับรองที่เหมาะสมกับกลุ่มเป้าหมายและหลักเกณฑ์การขึ้นทะเบียนของ อบก. (ข้อกำหนดฯ อบก. 2565 หน้า 34) ใน CarbonBiz งานทวนสอบหนึ่งรอบบันทึกปีรายงาน ขอบเขต และระดับการรับรองที่ต้องการ ด่านความพร้อมตรวจความครบของหลักฐานก่อนส่ง ชุดข้อมูลถูกล็อกด้วยแฮชเพื่อไม่ให้เปลี่ยนระหว่างตรวจ และข้อสังเกตที่ผู้ทวนสอบตั้งจะถูกติดตามจนปิดก่อนอัปโหลดถ้อยแถลง โครงสร้างนี้สะท้อนขั้นวางแผน สุ่มตัวอย่าง และถ้อยแถลงที่แนวทางอธิบายไว้